Gospodarka mieszana nie jest abstrakcją teoretyczną. Jest to rzeczywistość niemal w każdym współczesnym kraju. Jest to system wolnego rynku i interwencji rządu. Biznes prowadzony jest przez prywatne firmy. Państwo interweniuje, aby regulować, wspierać lub posiadać kluczowe sektory. To współistnienie determinuje dziś dystrybucję zasobów.
Termin ten odnosi się do systemu rynkowego, w którym aktorzy prywatni i instytucje rządowe dzielą władzę. Równowagę tę osiąga się na dwa różne sposoby. Po pierwsze, państwo może podważyć czysty kapitalizm. Poprzez wprowadzanie spółek Skarbu Państwa do sektora zdrowia czy edukacji. Ustalanie zasad, taryf i polityki podatkowej. Po drugie, rządy socjalistyczne mogą zezwolić na wyjątki od praw własności prywatnej. Dążenie do większej efektywności poprzez zachęty wolnorynkowe. W obu przypadkach wynik jest taki sam. Połączenie zamówień prywatnych i planowania rządowego stało się normą.
Historyczny rozwój interwencji
Przejście na gospodarkę mieszaną nie jest nieuniknione. To reakcja na porażkę. Weźmy pod uwagę brytyjskie przepisy dotyczące kukurydzy z początku XIX wieku. Były to działania rządu mające na celu ochronę krajowego rolnictwa. Import był ograniczony przez prawo. Prowokowali także protekcjonizm zagraniczny. Efektem były wyższe krajowe ceny żywności i pracy. Ten ból gospodarczy zapoczątkował ruch leseferystyczny. Promował wolny handel. Jednak w tym samym czasie doszło do nadużyć wobec pracowników fabryki i rząd podjął działania. Stworzono przepisy mające na celu ochronę kobiet i dzieci w środowiskach przemysłowych.
Pod koniec XIX wieku większość zachodnich ekonomistów politycznych wierzyła w pewną formułę. Wierzyli, że zamożne społeczeństwo wymaga wolnego rynku. Ale ten rynek potrzebuje ochrony. Rządy i banki muszą utrzymywać porządek społeczny i gospodarczy. System ten obowiązywał aż do upadku.
Wielki Kryzys zniszczył to przekonanie. Pokazało to, że wolne rynki mogą nie być w stanie zapobiec globalnemu załamaniu gospodarczemu. Co gorsza, nie udało im się wydobyć społeczeństwa z następującej po nim biedy. Stopa bezrobocia gwałtownie wzrosła. To, co potem nastąpiło, było tragedią ludzką. W Stanach Zjednoczonych prezydent Franklin Roosevelt wprowadził Nowy Ład w latach 1933–1939. Ta seria programów interwencyjnych miała na celu zapobieganie niepokojom społecznym. Odnosiła się bezpośrednio do powszechnego problemu bezrobocia.
Po Wielkim Kryzysie wielu zgodziło się, że teoria wolnego rynku jest zasadniczo błędna (błędna – błędna, ale w kontekście lepiej używać słów „błędna” lub „błędna”). Pomysł, że podaż i popyt są zawsze w równowadze, nie był już uważany za wystarczający. Rządy zdały sobie sprawę, że potrzebne są działania, aby zapobiec kolejnej globalnej recesji. Gospodarka mieszana rozwinęła się jako zawór bezpieczeństwa. Aby uniknąć niepokojów społecznych, zapożyczył koncepcje wolnego rynku. Jej celem jest zapobieganie rewolucyjnym zmianom socjalistycznym lub marksistowskim.
Na kontynencie projekt socjaldemokratyczny doprowadził do powstania sojuszy. Firmy tworzą sojusze z kluczowymi grupami społecznymi. Celem jest poprawa dobrobytu społecznego. Osiągnięto to bez rezygnacji z własności prywatnej. Podejście to obejmuje planowanie gospodarcze. Stosował wysokie cła. Gwarantowane prawa grupowe. Finansowano programy społeczne.
Zmiany te nie ograniczają się do krajów zachodnich. Kraje o scentralizowanej socjalistycznej gospodarce planowej również przechodzą zmiany. Najlepszymi przykładami są współczesne Chiny i Rosja. Wyłonili się z systemu komunistycznego, który był zbyt nieefektywny, aby konkurować w skali globalnej. Przejście nie było płynne. Doświadczenia społeczne Chińczyków i Rosjan związane z tymi zmianami są głębokie. Obejmowały one trudności osobiste i zamieszanie. Pokazuje to koszt przejścia od kontroli rządowej do modelu hybrydowego.
Części układu hybrydowego
Nie ma jednego modelu gospodarki mieszanej. Mieszanka różni się w zależności od kraju. Niektóre systemy opierają się na regulacji. Inni priorytetowo traktują dotacje. Składniki są różne. Należą do nich:
- Dotacje i płatności rządowe
- Polityka podatkowa i planowanie oszczędności
- Spółki państwowe
- Obowiązkowy system ubezpieczeń społecznych
- Narodowy Program Zdrowia
System opiera się na elementach publicznych, prywatnych, legislacyjnych, sądowych i regulacyjnych. Nie jest statyczny. Zmienia się wraz ze zmianą priorytetów politycznych. Zawsze należy negocjować równowagę pomiędzy wolnością rynku a kontrolą rządu.
Jak te komponenty faktycznie ze sobą współdziałają? Odpowiedź zależy od konkretnego kraju. Nie ma uniwersalnych standardów. Niektóre kraje mogą przedkładać krajowe programy zdrowotne nad dotacje. Inni mogą skupić się na regulowaniu spółek państwowych. Najważniejsze jest współistnienie tych elementów. Definiują krajobraz gospodarczy.
Historyczne motywy tej konstrukcji pozostają aktualne. Strach przed niepokojami społecznymi napędza politykę. Potrzeba efektywności napędza reformy. Rezultatem jest złożony, często chaotyczny, ale stabilny system. Ona nie jest idealna. Nie gwarantuje dobrobytu. Zapewnia jednak ramy zarządzania ryzykiem.
Jak to wpływa na nas dzisiaj? Granice między rządem a rynkiem często się zacierają. Zmiany zasad. Priorytety się zmieniają. Mieszanka wciąż ewoluuje. Jest to ciągły proces dostosowywania. Pytanie nie brzmi, czy istnieje gospodarka mieszana. Pytanie brzmi, jak zarządzać napięciem między wolnością jednostki a bezpieczeństwem zbiorowym. To napięcie może kształtować politykę gospodarczą na nadchodzące lata.
Walka władzy państwowej z wolnością rynku
Adam Smith pisał nie tylko o „niewidzialnej ręce”. Dbał także o zasady ruchu drogowego. Szkocki filozof społeczny i ekonomista polityczny Adam Smith uważał, że rządy powinny egzekwować przepisy regulacyjne w sprawach gospodarczych. Nie ma to nic wspólnego z mikrozarządzaniem cenami. Chodzi o zapobieganie przemocy. O walce z oszustwami. O ochronie praw własności. O utrzymaniu bezpieczeństwa publicznego. O zapewnieniu wykonania kontraktów.
Do tego głosu dołączył później Friedrich A. Hayek. Austriacko-brytyjski ekonomista Friedrich A. Hayek podkreślił ważną rolę rządu we wspieraniu funkcjonowania rynku. Uważał, że infrastruktura publiczna jest krytyczna. Firmy prywatne nie budują obiektów infrastruktury publicznej, bo nie mogą na tym zarobić. Jednak Hayek nakreślił wyraźną granicę.
Gospodarki mieszane stoją w obliczu wyjątkowych sprzeczności. Oczekuje się, że rząd wyjdzie poza tę ograniczoną rolę. Celem jest poprawa sprawiedliwości rozdzielczej. Smith napisał, że taka ingerencja narusza zasady etyczne. Uważał, że efektywność ekonomiczna jest najlepszą długoterminową drogą do postępu społecznego. Interwencje mogą zakłócić ten rozwój.
Hayek również się z tym nie zgodził. Uważał to za nieefektywne ekonomicznie. Ważniejsze, jego zdaniem, jest nieuniknione polityczne nadużywanie wolności jednostki w gospodarce mieszanej.
Dlaczego gospodarki mieszane przeważają pomimo zagrożeń
Pomimo tych zastrzeżeń filozoficznych i moralnych prawie wszystkie systemy gospodarcze współczesnego świata to gospodarki mieszane. Rzeczywistość jest chaotyczna. Globalizacja gospodarki światowej ograniczyła interwencję rządu w wolny handel. Jednakże rząd utrzymuje wyjątki w zakresie zabezpieczenia społecznego od zasad wolnego rynku.
Politycy uwielbiają te wyjątki. Politycy czasami próbują wykorzystać takie wyjątki, aby służyć wąskim interesom lub celowości politycznej. Dotacje łatwo uzasadnić w imię reelekcji. Uznanie, że powoduje to uzależnienie, jest znacznie trudniejsze.
Podejmowanie decyzji w zakresie polityki publicznej w gospodarkach mieszanych musi często równoważyć potrzeby wolności jednostki i sprawiedliwego społeczeństwa. Nie ma całkowitej wolności bez struktury. Pełnej równości nie można osiągnąć bez jakiejś formy przymusu. Granica między nimi stale się zmienia.
Zrównoważenie tych rozważań ze sprawiedliwością i sprawiedliwością proceduralną wymaga udziału różnych grup społecznych jako interesariuszy w ciągłym i dynamicznym poszukiwaniu sprawiedliwego i odpowiedniego systemu gospodarczego.
To ruchomy cel. Sukces gospodarki mieszanej zależy od uczciwych rządów i społeczeństw, które przestrzegają zasad etycznych, takich jak współczucie, empatia i poszanowanie praw jednostek i mniejszości. Bez tego fundamentu system zgnije.
Bez tego wsparcia gospodarki mieszane mogą stać się systemami przymusu, którymi manipulują potężne interesy. Kto trzyma smycz? To pytanie, na które żaden ekonomista nie jest w stanie w pełni odpowiedzieć.
